Pendragon CII - De Graal (Finale)

Het hoogtepunt van de campagne is nabij, de Heilige Graal! Vorige keer hebben we al een beginnetje gemaakt met de Graal queeste, maar nu kan hij natuurlijk echt losbarsten, met grote rollen voor onze dappere ridders. 

Pendragon pagina
Geschiedenis van Logres
Benno van Steeple Langford
Brent van Dinton (afwezig)
Edna van Burcombe
Romulus Livius van Broughton

Pinksterzondag 24 mei 554, Camelot 

Nadat Sir Galahad het Zwaard uit de Steen heeft getrokken en heeft omgegord, keert iedereen weer terug naar de zaal met de Ronde Tafel. Er zijn al zoveel wonderen geweest vandaag, zou Hoge Koning Arthur en zijn ridders nu dan aan tafel kunnen gaan?

Nee! Weer is er een bijzondere gast, de Keizer van Gisteren komt binnen. Deze afgezant van Faerie lijkt niet meer dan een jonge knaap in boerenkledij, maar hij weet toch ieders aandacht te trekken. Iedereen gaat staan, het valt Sir Benno op dat Sir Galahad geen aandacht aan deze belangrijke ambassadeur besteedt. Het lijkt alsof hij hem zelfs niet kan zien. En de vertegenwoordiger van de Faerie besteedt ook geen enkele aandacht aan Sir Galahad.

De Keizer van Gisteren laat weten dat aan de samenwerking tussen Faerie en de wereld van de mensen nu een einde zal komen. De Faerie zullen zich meer terugtrekken en de mensen die in Faerie verblijven zullen ook weer terugkeren naar hun families. En dan verdwijnt hij. Maar in zijn plaats staan veel mensen die ooit naar Faerie vertrokken zijn. Zoals Sir Ignaeus Livius van Broughton, die samen met Sir Edward van Burcombe en Vrouwe Edna van en Sir Eliot de Jongere naar Faerie vertrokken in de zomer van 519, als gevolg van een afspraak met Koning Oberon van Faerie. Ook keren Boris, Zenobia, Leaf, Blossom en Puck (geen familie) van Steeple Langford weer terug. Zij waren met hun moeder Taxus naar Faerie vertrokken toen Sir Bradwen van Steeple Langford bij herhaling claimde niet getrouwd te zijn, zodat hij met Guinefach kon huwen (in 515). Deze nieuwe aanwezigen zorgen natuurlijk weer voor enige chaos. Maar dan, eindelijk kan men aan tafel. 

De verschijning van de Graal  

Dan wanneer iedereen weer wil gaan zitten om te eten, gebeurt er weer iets wonderbaarlijks. Een donderslag zorgt voor voor een trillende Ronde Tafel en een grote schrik. Een verblindende lichtstraal schijnt in de zaal van de Ronde Tafel. Iedereen lijkt te gloeien. Sir Benno realiseert zich dat dit licht van de Heilige Geest komt (Pious success). Iedereen is met stomheid geslagen, terwijl zij het geluid van zingende engelen horen. 

De Heilige Graal zweeft de ruimte binnen, begeleid door de heerlijke geuren van specerijen verspreidt de Heilige Graal een gevoel van vrede en liefde. De Heilige Graal komt uit het midden van het plafond en daalt langzaam naar beneden. Dan zweeft de Heilige Graal boven het hoofd van Sir Galahad. Daarna maakt de Heilige Graal een rondje over de hoofden van de Ridders van de Ronde Tafel. Dan verdwijnt de Heilige Graal weer. De ruimte blijft achter in duisternis, of nee, in het gewone aardse licht.Hoge Koning Arthur zegt dank aan God en de hele zaal herhaalt zijn uitspraak. 

Dan kan iedereen toetasten. Op ieders bord ligt zijn favoriete maaltijd. 

Dan staat Sir Gawaine van Lothian op en zegt: "Wij zijn bediend door het meest heilige, maar ondanks dit wonder, hebben wij de echte Heilige Graal nog niet aanschouwd. Zijn ware aard is voor ons verborgen gebleven. Morgenochtend zal ik uitrijden op een queeste om de Heilige Graal te vinden. Ik zal een jaar en een dag op reis gaan naar de Heilige Graal en ik zal niet naar dit hof terugkeren tot ik de Heilige Graal gevonden heb!"

Deze uitspraak resoneert bij de andere ridders en een voor een staan zij op om ook op zoek te gaan naar de Heilige Graal. Ook Sir Romulus, Sir Benno en Vrouwe Edna melden zich voor de queeste naar de Heilige Graal, net als bijna alle andere ridders van het hof van de Hoge Koning. Alleen de Hoge Koning zelf lijkt hier ongelukkig mee. Wanneer Sir Gawaine vraagt wat er scheelt, geeft Hoge Koning Arthur aan dat hij bang is dat hij veel van zijn vrienden en bondgenoten nooit meer aan dit hof zal zien. Sir Lancelot zegt: "Heer, troost uzelf. Sterven op deze queeste is beter dan elders te sterven. En onze dood is het enige waarvan wij zeker kunnen zijn."

Maandag  25 mei

De ridders bereiden zich voor op hun queeste. De meesten wonen een mis bij en gaan ter biecht voor hun zonden. Wanneer zij zich klaarmaken om te vertrekken is er een jonkvrouwe die haar ridder niet in de steek wil laten en zij wil haar geliefde vergezellen op deze gevaarlijke tocht. Maar dan spreekt Baudwin, een vroegere ridder, die nu als heremiet leeft.

"Deze queeste zal nooit vervuld worden door een ridder die reist met zijn Vrouwe. Jullie Hof der Liefde is geen Heilige Zaak, maar een Wereldse. En eenieder die niet vrij is van zonden zal nooit de mysteriën van de Heilige Graal doorgronden."

Vrouwe Edna gaat daar tegenin. Ook zij heeft de Heilige Graal gezien (in 546), die zij ziet als de Ketel van Overvloed, die zijn zegeningen over iedereen uitstort. Het is heel goed mogelijk voor vrouwen om te queesten naar de Heilige Graal en succesvol te zijn!" (Orate critical)

Sir Romulus, Sir Benno en Vrouwe Edna weten net als Sir Galahad en Sir Lancelot waar de Heilige Graal zich bevindt, in het Kasteel der Vreugde, waar zij allemaal al verschillende keren zijn geweest. Bovendien heeft Sir Lancelot daar een tijd gewoond met zijn vrouwe Elaine en is Galahad daar als haar zoon opgegroeid. Zij besluiten samen opnieuw naar het Kasteel der Vreugde te reizen en daar te bezien wat zij kunnen ontdekken ten aanzien van de Heilige Graal. 

De Zwaard Brug

Na een lange reis door de Wastelands, waar de hongersnood nu echt nijpend wordt, komen de ridders met Sir Lancelot en Sir Galahad aan bij de Zwaard Brug over de woest kolkende rivier. Sir Benno weet inmiddels hoe het werkt hier en gaat voetje voor voetje over de vlijmscherpe brug. Ondertussen probeert Sir Romulus iets slims te doen, maar valt in het water. Voor hij weggespoeld kan worden door de woeste stroom, bereikt Sir Benno al de overkant en kalmeert het water. 

Het blok rode marmer waar het Zwaard in stak is inmiddels weg, dat dobbert bij Camelot en het zwaard hangt inmiddels aan de zijde van Sir Galahad. De Tombe van Sir Balan en Sir Balin staat er nog wel. Voorbij het eiland zien de ridders de Glazen Stad liggen, waar Prinses Alis woont. Zij nodigt iedereen uit om te blijven dineren en slapen en de ridders wijzen dat niet af. 

Die avond wordt iedereen verleidt door de diensmaagd of -knaap die aan hen is toegewezen. Vrouwe Edna denkt nog aan haar Irvin, maar die relatie is voorgoed vertroebeld (Chaste fumble, Lustfull success). Zij beveelt de arme bediende praktisch haar bed in. "Waarom lig jij nog niet in mijn bed?" (Edna Amor servant 12, Servant Amor Edna 22). 

Sir Benno vindt dienstmaagd Belina misschien wel een aardige meid, maar laat zich door haar niet afleiden van de grootse queeste waar hij nu aan deelneemt en stuurt haar aan het einde van de avond naar haar eigen kamer (Amor Belina 4). Sir Romulus is ook niet onder de indruk van dienstmaagd Hermione en stuurt haar ook weg aan het einde van de avond (Amor Hermione 5). Sir Lancelot en Sir Galahad laten zich ook niet door de mooie dienstmaagden uit het veld slaan (Lancelot amor 12 en Galahad amor 3). 

Kasteel van Vreugde

De volgende morgen staat iedereen op en vertrekt uit de Glazen Stad. Vrouwe Edna neemt haar nieuwe vriend mee op de queeste. Na enige tijd arriveren zij bij het Kasteel der Vreugde, waar iedereen als een oude bekende onthaald wordt. 

In aanwezigheid van de zieke Koning Pellam vindt de Graal processie weer plaats. Een jonge knaap draag een witte speer, waar steeds bloed van afdruipt. Hij wordt gevolgd door twee andere knapen, die elk een kandelaar met 10 kaarsen dragen. Dan volgt een jonge maagd die de Graal draagt op een zijden kussentje. Zij wordt gevolgd door een andere jonge maagd met een zilveren schaal. 

De ridders en Vrouwe Edna herkennen de Heilige Graal in deze processie. Zij weten dat zij iets moeten zeggen, om de verwonding van Koning Pellam te kunnen genezen. Vrouwe Edna heeft een vraag op haar lippen, maar kan de woorden niet uiten (Religion success). 

Sir Galahad lijkt vandaag echter bijzonder gemotiveerd. Hij weet de juiste woorden te vinden Religion 23 critical), dan heeft hij ook nog de juiste spirituele overtuiging om de woorden te uiten (Pious 22 critical). Tot slot ontvangt hij ook nog de Goddelijke inspiratie om onderdeel te zijn van een wonder (Love God 39 critical). 

Galahad: "Grootvader, hoe kan ik u helpen?"

Pellam: "Jouw vraag was alles wat ik nodig had, oh genezer. De aandacht en bezorgdheid van de profane wereld is wat ik nodig had voor mijn genezing." 

En de wond die al bloedde, sinds hij gemaakt is door Sir Balin met de Smartelijke Slag in 515, bijna 40 jaar geleden, sluit zich eindelijk! Sir Galahad neemt bloed van de bloedende speer en wrijft dit over de wond van zijn grootvader. Er is zelfs geen litteken meer te zien! 

Sir Benno vraagt zich af of het de gedegen opvoeding van een Steeple Langford was, die heeft bijgedragen aan de doortastendheid van Sir Galahad en de redding van Koning Pellam. 

Het oplossen van de Graal queeste was relatief eenvoudig. Hoe kunnen alle andere ridders van Hoge Koning Arthur geïnformeerd worden dat ze weer naar Camelot kunnen komen?

Winterphase 554/ 555

In de herfst van 554 huwt Sir Romulus met prinses Rowena van Kent in een sobere ceremonie, aangezien haar vader eerder dit jaar overleden is. Zij krijgen precies negen maanden later een dochter, Julia. 

Vrouwe Edna krijgt dit jaar een zoon van de bediende uit het Glazen Kasteel en zij noemt hem Eijck. Verder krijgt haar tante, Ysolde van Kent, voorheen de Hoge Koning, dit jaar ook een zoon. Het is onduidelijk wie de vader is, het vermoeden is dat Lancelot wel eens zijn vader kan zijn. Wil hij deze zoon dan wel? Zij noemt hem Ban.

Sir Benno krijgt een dochter bij zijn vrouwe Elaine en noemt haar Lygia.

De Weg van de Slang

Onlangs heb ik weer een boek uit de bieb gehaald en dit boek gaf me echt de diepe behoefte om de revolutie uit te roepen en het patriarchaat tot op de grond toe af te branden. Het boek dat me deze diepe gevoelens gaf was De Weg van de Slang van Torgny Lindgren, een Zweedse auteur. 

Spoilers

De Weg van de Slang speelt in een afgelegen gebied in Zweden in de negentiende eeuw. We horen de woorden van Johan, als hij tot God spreekt op de rand van een afgrond. Hij vertelt zijn levensverhaal en vraagt zich af wat de bedoeling nou allemaal is. 

Vroeger had de familie Johanson hun eigen land, maar tegen de tijd dat Johan geboren wordt, zijn ze dat allemaal kwijt en pachten ze hun land van de lokale ondernemer en grootgrondbezitter Ol Karlsa. Dan overlijdt Johans vader ook nog, waardoor zijn moeder Tea wel erg weinig inkomen heeft. Wanneer het tijd is om de pacht te betalen, besluit de lokale ondernemer dan maar om seks te hebben met Tea.  Tea durft niet te weigeren, want een schuld niet betalen, dat is wel het ergste dat er is. Ol Karlsa zou dan naar de rechter moeten gaan en wie weet wat er dan gebeurt. 

Dit leidt op termijn tot de geboorte van Eva, halfzus van Johan. Te zijner tijd overlijdt Ol Karlsa en zijn zoon Karl Orsa neemt zijn winkel en gronden over. Ook hij int de pacht en heeft seks met Tea als dat zo uitkomt (en verwekt kinderen bij haar). Na verloop van tijd stapt Karl Orsa over naar Eva, zijn halfzuster en uiteindelijk naar de vrouw van Johan (en verwekt bij haar ook kinderen). En Johan kan hier als kind niets aan doen, en later als man ook niet. Hij weet niet beter dan dat hij schulden hoort te betalen. Maar aangezien hij niet kan lezen of schrijven, weet hij ook nooit hoe hoog zijn schuld is en wanneer deze is afbetaald. 

Uiteindelijk komt er wel een einde aan de terreur van Karl Orsa, maar dit lost eigenlijk ook niets op. 

Conclusies

Mijn hemel wat is dit een deprimerend boek! En wat zijn vrouwen toch eeuwenlang slachtoffer geweest van mannen. Ze zijn overgeleverd aan mannen die hen niet kunnen onderhouden (hun echtgenoten), hun verbieden voor zichzelf te zorgen (hun vaders en de kerk) en die misbruik van hen willen maken (de grootgrondbezitters, en veel van de klanten vertrouw ik ook niet). En het enige wat ze kunnen doen is steeds maar weer seksueel misbruik ondergaan en ongewenste babies op de wereld zetten. 

En de mannen die hen zouden moeten beschermen zijn te laf om de juiste stappen te nemen. Kom op mensen, een vroege moderne, agrarische samenleving in een Godvergeten uithoek van Zweden! Een onverwacht ongeluk met wat agrarisch gereedschap zit in een klein hoekje. Het kan wel lente zijn voor ze die zak van een Karl Orsa vinden! Pak die schep en go. 

Oh en ze zijn te dom om de juiste stappen te zetten, zoals je verdiepen in je rechten en plichten, leren lezen en schrijven, of verdorie gewoon te vertrekken. Erger dan seksueel misbruik op afspraak kan het toch niet worden. 

Voor een klein boek wist het een hoop gevoelens op te roepen en ze hadden allemaal te maken met afbranden van het patriarchaat, het vernietigen van de macht van de kerk en het omverwerpen van de (vroeg)kapitalistische onderdrukkers. 

De plaats van de vrouw is in de revolutie!

Een fantastisch boek. 

 

Saladin

Netflix raadde mij laatst weer een film aan, Saladin (ook bekend als El Naser Salah el Dine, Saladin the Victorious en Saladin and the Great Crusades, 1963) van Youssef Chahine. Dit is een verfilming van de activiteiten van Saladin en de herovering van Jerusalem op de Christenen (na de de Tweede Kruistocht) en de daarop volgende Derde Kruistocht. 

Spoilers

De film opent met een mooi shot van een adviseur die op zoek is naar Saladin (Ahmad Mazhar). Terwijl hij de een na de ander vraagt waar Saladin kan zijn, krijgt de kijker een mooie, natuurlijke introductie van de belangrijkste spelers. Saladin is juist teruggekeerd van een campagne en het is onduidelijk waar hij is, of hij gewond is, of misschien wel dood is. 
In overleg met zijn adviseur krijgt Saladin te horen dat de Islamitische Arabieren in Jerusalem lijden onder het juk van de Christelijke overheersers. Het gaat niet aan dat een machtig man als Saladin dat maar laat passeren. Saladin stelt zijn adviseur gerust. Hij heeft nog niets gedaan aan de situatie in Jerusalem, omdat hij nog zat te broeden op een plan. 
En dan trekt Saladin ten strijde tegen de Christelijke overheersers en is behoorlijk succesvol in zijn campagne. Al snel valt de ene stad na de andere en wordt de ene na de andere veldslag gewonnen. De Christelijke overheersers zijn hier niet blij mee en starten een tegenactie. De Koningen uit Europa komen naar het Midden Oosten om daar dan de Derde Kruistocht te starten en Jerusalem wederom van Saladin te bevrijden. Koning Philip II van Frankrijk (El Hariri), Keizer Frederick I van het Heilige Roomse Rijk en Koning Richard Leeuwenhart van Engeland komen naar het Midden Oosten om daar hun geloofsgenoten bij te staan. 
Ondanks hun militaire macht en allerlei achterbakse plots, lukt het hen niet om Jerusalem te heroveren op Saladin. Uiteindelijk weet Saladin een overeenkomst te sluiten met Koning Richard Leeuwenhart. Jerusalem blijft in Arabische handen, maar de Christenen uit Europa zullen altijd welkom zijn als pelgrims in de Heilige Plaatsen van Jerusalem.

Conclusie

Het is altijd leuk om een film te kijken die volledig gemaakt is in een cinema - traditie waar ik verder helemaal niet mee bekend ben, met acteurs die ik niet ken, over een stukje geschiedenis waar ik niet mee bekend ben (zie ook Errementari). Deze film biedt dat zeker. De kruistochten zijn natuurlijk ook een belangrijk onderdeel van de Europese geschiedenis, maar ik krijg niet vaak iets te zien dat deze periode belicht vanuit het Arabisch/ Islamitisch perspectief. 

Verder werd deze film gemaakt in de jaren '60 en dat was wat politiek betreft een roerige tijd in het Midden Oosten en dat zie je ook wel terug in deze film. Er zitten zeer duidelijk hele Pan Arabische boodschappen in. Saladin wil een leider zijn voor alle Arabieren in het Midden Oosten, of ze nu Islamitisch of Christelijk zijn en benadrukt dat ook steeds. Pan Arabisme was een belangrijke stroming (Lawrence of Arabia maakte er ook al gebruik van) in de jaren '60, maar bestond als politiek - ideologische stroming niet in de 12e eeuw van Saladin. 

Verder heeft de film ook een duidelijke anti - imperialistische boodschap. De Europese overheersers horen niet thuis in het Midden Oosten, zullen daar ook nooit kunnen aarden en moeten zo snel mogelijk weer verjaagd worden, door de dappere bewoners van het Midden Oosten, de Arabieren. De imperialistische, Europese indringers zijn verder ook bijna allemaal moreel corrupt. Het begint al met Raynald van Châtillon en Prinses Virgina van Kerak (Fawzi), die ter eigen gewin Saladin en de Arabieren provoceren. Later konkelt Prinses Virgina vrolijk verder tegen Richard Leeuwenhart, als het er op lijkt dat hij vrede wil sluiten met Saladin. Daar staat tegenover dat Saladin dan weer zo nobel en goed is, dat het ook enigszins ongeloofwaardig is. 

Al met al een fascinerende film om eens te kijken. En het algoritme van Netflix biedt me nu ineens heel veel sociaal - maatschappelijk verantwoord Egyptisch drama aan. 

 

Minivakantie - Vennebos

Onze zomervakantie dit jaar was een beetje in het water gevallen, vanwege Corona. En omdat een beetje goed te maken, zijn we dit jaar tijdens de Carnavalsvakantie even een lang weekeinde weggegaan. we bleven in eigen land en gingen naar een Landalparkje met een Tropisch Zwemparadijs, je kunt de kinderen niet gelukkiger maken. In het verleden zijn we hier ook vaker geweest, in 2000, toen mijn schoonouders 30 jaar getrouwd waren en nog eens in 2010, toen ze 40 jaar getrouwd waren.  

Dus op vrijdagmorgen pakten we de auto in. In de middag kwamen alle kinderen vroeg uit school (vanwege Carnaval) en kieperden we ze allemaal de auto in. En iets van anderhalf uur later konden we weer uitstappen. Inchecken is ook steeds moderner en kon via een app op de telefoon van Sander. Dus we konden meteen door naar een schoon huisje. 

En nog even later lagen we met ons allen in het grote Tropische Zwemparadijs. Gelukkig heeft Vivian tegenwoordig ook al haar diploma's, dus kunnen we haar ook zonder problemen lekker laten rondzwemmen in de wildwaterbaan, in het golfslagbad en van de glijbanen. 

Omdat we ook een vakantie voor onszelf wilden, hebben we dit keer ook lekker uitgepakt met eten halen bij de verschillende beschikbare restaurantjes, in plaats van heel verantwoord iedere keer zelf koken. Verder hadden we ook een hoop geluk met het weer, het was fris, maar zonnig. Dus we hebben ons ook nog een ochtendje vermaakt met wat midgetgolf. Ik regeerde over al mijn andere gezinsleden, maar wreef dat natuurlijk niet in (zo bescheiden ben ik wel). 

Scores E, F en ikzelf.

Scores V en S

En voor we het wisten was het alweer maandag en tijd om te vertrekken. We pakten alles weer in en reden weer naar huis, waar voor de kinderen de rest van de Carnavalsvakantie kon beginnen, maar wij weer gewoon aan het werk moesten. 

De Zeven Zuilen van Wijsheid

Ondanks dat de Corona maatregelen zo goed als opgeheven zijn, heb ik mij toch vastgebeten in een hele dikke pil, De Zeven Zuilen van Wijsheid van T. E. Lawrence. De Bieb van Malden levert weer. 

T. E. Lawrence was een archeoloog en diplomaat die betrokken was bij de Arabische Opstand (1916 - 1918) en de Palestijnse Campagne (1915 - 1918). De Britten zochten samenwerking met de Arabische bevolking tegen het Ottomaanse Rijk, ten tijde van de Eerste Wereldoorlog. En T. E. Lawrence speelde daar als Britse diplomaat een belangrijke rol in. En dit boek bevat zijn herinneringen aan zijn bijdrage aan de Arabische Opstand en het strijdtoneel in Palestina. 

Spoilers 

Het is allemaal echt gebeurd!

T. E. Lawrence probeert redelijk precies zijn herinneringen aan zijn betrokkenheid bij de Arabische Opstand en de Palestijnse Campagne ten tijde van WOI op te halen. Zijn rol was belangrijk, het Ottomaanse Rijk had ten tijde van WOI de kant van Duitsland gekozen. Het idee van de Britten was om een Arabische Opstand te stimuleren, zodat het Ottomaanse Rijk werd afgeleid van de oorlog in Europa. 

Hiervoor werd T. E. Lawrence naar voren geschoven om bij de Sharif van Mekka, Hussayn bin Ali een opstand te stimuleren. Met zijn zoon Faisal begint hij een opstand. Eerst in de Hedjaz, om te proberen het Ottomaanse rijk af te snijden van Mekka en Medina. Hiervoor wordt de ene spoorlijn na de andere opgeblazen. 

Wanneer dat succesvol is, trekt T. E. Lawrence steeds verder naar het noorden, om uiteindelijk te eindigen in Damascus. Hiervoor moet hij steeds nieuwe allianties sluiten met verschillende stammen in het gebied. Hij raakt steeds meer verknoopt met de lokale stammen en de lokale belangen. Het conflict tussen zijn vriendschap met de lokale bewoners en zijn kennis van de plannen van de Britten zorgen voor steeds meer twijfel bij hem. Hij weet wel redelijk zeker dat de Britten hun beloften voor zelfbeschikking voor de Arabische bevolking van Aleppo tot Amman waarschijnlijk nooit na zullen komen. 

Conclusie

Een heel interessant, maar taai boek om te lezen. Het gaat om hele persoonlijke herinneringen van T. E. Lawrence zelf, dus hij voelt niet altijd de noodzaak om precies uit te leggen wie wie is, aangezien zijn tijdgenoten het waarschijnlijk wel wisten. Verder komen er heel heel heel erg veel Bedoeïen van verschillende stammen in het gehele Midden Oosten voorbij en soms is het wat veel. Een overzicht van namen en stammen was misschien handig geweest. Tot slot worstel T. E. Lawrence enorm met zijn opdracht, als zijn banden met de lokale bevolking sterker worden. Hij weet dat hij hen waarschijnlijk vreselijk gaat teleurstellen. Daarnaast raakt hij in de loop der tijd ook steeds meer direct betrokken bij de strijd. Ook hij blaast spoorrails op  en doodt mensen. 

T. E. Lawrence neemt ook de tijd om het gevarieerde landschap in het Midden Oosten zeer uitvoerig te beschrijven. Het is niet alleen maar zandwoestijn! Met dit soort enthousiaste beschrijvingen heb ik onmiddellijk zin om ook dik twee jaar door de verschillende landen in het Midden Oosten te reizen en alles te zien!

En het boek geeft een prachtig tijdsbeeld van een zeer korte, maar intensieve periode in het Midden Oosten ten tijde van WOI. De situatie zoals hij nu is, komt voort uit de naweeën van WOI. ZO is er alleen nog maar het Ottomaanse Rijk en Egypte. Alle andere landen (Saudi Arabië, Jordanië, Israel en Syrië) bestonden nog niet. T. E. Lawrence kon dan ook vrijelijk heen en weer reizen en hoefde alleen uit te kijken voor woeste Ottomanen.  

Al met al een zeer complex boek over een complexe periode.